مقدمه
در زندگی مشترک، هر یک از زوجین موظف به انجام برخی از امور و وظایف هستند. بر اساس قوانین مدنی ایران، زن در قبال شوهر موظف به انجام برخی از کارها مانند تمکین عام و خاص است. اما در این میان، بعضی از کارها که بهطور شرعی و قانونی بر عهده زن نیست، در عرف اجتماعی به عنوان وظایف زن محسوب میشود. این امور شامل آشپزی، مراقبت از فرزندان، شستن ظروف، نظافت منزل و امثال آن است که اگر زن به دستور شوهر این امور را انجام دهد، میتواند درخواست اجرتالمثل برای آنها بنماید. در صورتی که در این زمینه توافقی در خصوص مبلغ وجود نداشته باشد، زن میتواند با مراجعه به دادگاه، مطالبه اجرتالمثل ایام زوجیت را درخواست کند.
مستندات قانونی گرفتن اجرتالمثل ایام زندگی مشترک
مطابق با تبصره ماده ۳۳۶ قانون مدنی، در صورتی که زوجه کارهایی را که شرعاً به عهده وی نبوده و عرفاً برای آن کار اجرتالمثل باشد، به دستور زوج و با عدم قصد تبرع (رایگان بودن) انجام داده باشد، دادگاه میتواند اجرتالمثل این کارها را محاسبه و به پرداخت آن حکم دهد.
همچنین طبق ماده ۲۹ قانون حمایت خانواده، دادگاه باید اجرتالمثل ایام زوجیت را بهطور دقیق تعیین کرده و در صورت وجود مسائل دیگری مانند حضانت فرزندان، شرایط و وضعیت مالی طرفین را نیز لحاظ کند. همچنین در این ماده به ثبت طلاق و شرایط مربوط به نفقه، مهریه و حقوق مالی زوجه اشاره شده است.
شرایط مطالبه اجرتالمثل زن در زندگی مشترک
برای درخواست اجرتالمثل، زوجه باید شرایط زیر را اثبات کند:
- انجام کارهایی که وظیفه او نبوده: زن باید ثابت کند که کارهایی را در منزل انجام داده است که بهطور شرعی و قانونی بر عهده او نبوده است.
- دستور شوهر: زن باید اثبات کند که این امور به دستور شوهر انجام شده است.
- عدم قصد تبرع: زن باید نشان دهد که این کارها را بهصورت رایگان (تبرعی) انجام نداده و قصد گرفتن دستمزد برای آنها را داشته است.
مراحل مطالبه اجرتالمثل زندگی زناشویی
- دادخواست: زن میتواند شخصاً یا از طریق وکیل دادگستری اقدام به ثبت دادخواست مطالبه اجرتالمثل در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی کند. نمونه دادخواست:
خواهان: خانم … خوانده: آقای … وکیل: خواسته: مطالبه اجرتالمثل ایام زوجیت از مورخ — لغایت — با جلب نظر کارشناس - مراجعه به دادگاه: پس از ثبت دادخواست، دادگاه با بررسی دلایل و مستندات طرفین، در صورتی که تشخیص دهد زوجه حق مطالبه اجرتالمثل را دارد، قرار ارجاع به کارشناسی صادر میکند.
- بررسی کارشناس: کارشناس با توجه به فاکتورهایی چون تحصیلات زوجه، وضعیت اشتغال، تعداد فرزندان، امکانات زندگی، محل زندگی و وضعیت مالی طرفین مبلغ اجرتالمثل را تعیین میکند.
آیا اجرتالمثل زنان یکسان است؟
مسلماً خیر. مبلغ اجرتالمثل با توجه به شرایط مختلف مانند وضعیت اقتصادی زوجین، تعداد فرزندان، سطح تحصیلات زوجه، نوع و میزان کاری که زن در زندگی مشترک انجام داده است، متفاوت خواهد بود. بنابراین، هر پرونده اجرتالمثل بهصورت جداگانه بررسی شده و کارشناس متخصص مبلغ را تعیین میکند.
مطالبه اجرتالمثل ایام زندگی مشترک در رویه دادگاهها
در بسیاری از موارد، دادگاهها به درخواست اجرتالمثل زوجه پاسخ مثبت میدهند. با این حال، در بعضی از شعب دادگاهها اختلافنظر وجود دارد. برخی دادگاهها معتقدند که در عرف جامعه ایرانی، زنها کارهای خانه را بهطور رایگان انجام میدهند، بنابراین برای این کارها اجرتالمثل تعلق نمیگیرد، مگر اینکه زوجه ثابت کند که این امور را به دستور شوهر و بدون قصد تبرع انجام داده است.
طلاق از طرف مرد و گرفتن اجرتالمثل زوجه
در مواردی که مرد درخواست طلاق میدهد و زوجه رضایت به طلاق ندارد، دادگاهها در بسیاری از موارد به درخواست زن یا وکیل وی، دستور ارجاع به کارشناسی اجرتالمثل صادر میکنند. در اینصورت، اجرتالمثل و سایر حقوق مالی زوجه باید قبل از ثبت طلاق پرداخت شود.
آیا نپرداختن اجرتالمثل مشمول جلب میشود؟
در صورتی که حکم قطعی به پرداخت اجرتالمثل صادر شود و زوج ظرف مدت یک ماه از تاریخ صدور اجراییه اقدام به پرداخت نکرده باشد، زن میتواند از طریق اجرای احکام دادگستری درخواست جلب شوهر را بدهد.
آیا اعسار و تقسیط اجرتالمثل پذیرفته میشود؟
اگر شوهر مالی نداشته باشد، میتواند با دادن دادخواست تقسیط، از دادگاه تقاضای پرداخت قسطی اجرتالمثل را بکند. دادگاه در صورتی که شرایط اعسار وجود داشته باشد، حکم به تقسیط پرداخت اجرتالمثل میدهد.
نتیجهگیری
مطالبه اجرتالمثل ایام زوجیت از حقوق قانونی زوجه است که میتواند در صورت انجام کارهای خارج از وظایف شرعی خود، بهطور قانونی و با مستندات لازم آن را درخواست کند. در این راستا، آگاهی از شرایط قانونی و مراحل دادرسی بسیار مهم است تا حقوق طرفین بهدرستی احقاق شود.
